Có một nghịch lý mà ít nhà đầu tư để ý: Ngân hàng kiếm tiền chủ yếu từ việc cho vay, nhưng ngân hàng giỏi nhất lại là ngân hàng biết kiếm tiền khi... không thể cho vay nhiều.
ACB đang ở đúng tình huống đó.
1. Con số 1.9% và câu chuyện về chiếc áo quá chật
1.9%.
Đó là biên lãi ròng (NIM) của ACB quý vừa rồi – giảm 85 điểm cơ bản so với cùng kỳ. Với một ngân hàng, NIM giống như biên lợi nhuận gộp của doanh nghiệp sản xuất. Khi con số này co lại, nghĩa là mỗi đồng cho vay ra đang mang về ít tiền hơn.
Nhưng đây là điều kỳ lạ: Lợi nhuận sau thuế của ACB vẫn tăng 9%.
Giống như một người mặc chiếc áo ngày càng chật, nhưng vẫn tìm cách thở được. Bí quyết nằm ở đâu?
2. Nghệ thuật kiếm tiền từ "Lợi nhuận khác"
Thu nhập lãi thuần (NII) – nguồn sống chính của ngân hàng – giảm 6%. Đây là tín hiệu đáng lo ngại với bất kỳ bank nào.
Nhưng ACB có một chiêu: Mảng "Lợi nhuận khác" đang chiếm tới 21.78% cơ cấu lợi nhuận. Đây là nguồn thu phi tín dụng – từ phí dịch vụ, kinh doanh ngoại hối, đến các hoạt động đầu tư.
Tôi không biết chính xác ACB đang làm gì trong mảng này. Nhưng tôi biết một điều: Khi nguồn thu chính bị bào mòn, khả năng xoay sở sang nguồn thu phụ là dấu hiệu của một đội ngũ quản trị linh hoạt.
Vấn đề là: Liệu đây có phải giải pháp bền vững, hay chỉ là thuốc giảm đau tạm thời?
3. ROE trên 20% – Pháo đài hay ảo ảnh?
Trong ngành ngân hàng Việt Nam, ROE trên 20% là con số mà nhiều bank mơ ước. ACB duy trì được mức này trong nhiều năm, đưa họ vào top 4 ngành về hiệu quả sinh lời.
Kết hợp với tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) chỉ 32.5%, ACB đang vận hành như một cỗ máy được bôi trơn tốt.
Nhưng đây là điều khiến tôi suy nghĩ: Khi NIM giảm mạnh mà ROE vẫn cao, có hai khả năng. Một là ngân hàng đang tối ưu chi phí cực kỳ hiệu quả. Hai là họ đang chấp nhận rủi ro cao hơn để bù đắp.
Một số nguồn tin cảnh báo về dấu hiệu ACB đang nới lỏng khẩu vị rủi ro – cho vay những khách hàng yếu hơn trước đây. Nếu đúng, ROE cao hôm nay có thể là nợ xấu của ngày mai.
4. Định giá P/B 1.4x – Rẻ hay bẫy?
So với trung vị ngành 1.6x, ACB đang giao dịch ở mức chiết khấu khoảng 12%. Với một ngân hàng có ROE top đầu, đây là điều bất thường.
Thị trường đang định giá ACB như thể họ không tin vào sự bền vững của lợi nhuận hiện tại.
Tôi nghĩ thị trường có lý do của họ. Khi NIM chỉ còn 1.9% và đang tiếp tục chịu áp lực từ cạnh tranh lãi suất huy động, câu hỏi không phải là "ACB có tốt không?" mà là "ACB có thể duy trì được bao lâu?"
Catalyst tiềm năng? IPO công ty chứng khoán ACBS có thể mở ra nguồn thu mới. Tăng trưởng mảng SME dự kiến 15% năm 2025 cũng là điểm sáng. Nhưng đây vẫn là những kỳ vọng, chưa phải thực tế.
5. So với đối thủ: Cuộc đua về đáy của biên lợi nhuận
Toàn ngành ngân hàng đang trong cuộc chiến giành khách hàng tốt. BIDV, ABBank và các đối thủ khác đều chịu áp lực tương tự về NIM.
Điểm khác biệt của ACB nằm ở hiệu quả vận hành. CIR 32.5% cho thấy họ biết cách kiểm soát chi phí. Nhưng trong cuộc đua về đáy của biên lợi nhuận, ngân hàng nào cũng phải tìm cách thích nghi.
ACB đang chọn con đường đa dạng hóa nguồn thu và tập trung vào SME. Đây là chiến lược hợp lý, nhưng cũng đầy thách thức khi khách hàng SME thường có rủi ro cao hơn.
---
Tôi không biết ACB sẽ đi về đâu trong 12 tháng tới. Nhưng tôi biết một điều: Ngân hàng này đang ở ngã ba đường.
Một hướng là tiếp tục duy trì chất lượng, chấp nhận tăng trưởng chậm hơn nhưng bền vững. Hướng kia là nới lỏng chuẩn mực để giữ lợi nhuận, đánh đổi tương lai lấy hiện tại.
Con số 1.9% NIM sẽ cho chúng ta biết ACB chọn hướng nào. Nếu quý tới NIM phục hồi trên 2.0%, đó là tín hiệu tích cực. Nếu tiếp tục giảm, có lẽ thị trường đang đúng khi định giá ACB thấp hơn ngành.
Điều khiến tôi lo ngại nhất không phải NIM giảm – đó là điều cả ngành đang chịu. Điều khiến tôi lo ngại là liệu ACB có đang hy sinh chất lượng tài sản để giữ ROE đẹp hay không.
Bởi vì trong ngân hàng, sai lầm hôm nay thường chỉ lộ ra sau 2-3 năm. Và khi đó, thường đã quá muộn.