Bạn từng thấy cảnh này chưa: quán phở đông nghịt, chủ quán vẫn nhăn mặt vì “lãi ít quá, tiền thịt tăng rồi”. Nghe vô lý, nhưng lại rất thật. VIB cũng đang ở trạng thái đó.
Con số tôi muốn bạn nhớ chỉ có một: 5.016 tỷ đồng. Đó là lợi nhuận trước thuế lũy kế 6M/2025, tăng khoảng 9% so với cùng kỳ. Nó đủ “đẹp” để câu chuyện không gãy. Nhưng nó cũng đủ “khó chịu” để ta phải hỏi: lợi nhuận này đến từ đâu, và nó bền kiểu gì khi biên lãi ròng bị ép?
Nghịch lý nằm ở chỗ: càng là cổ phiếu “ăn theo vĩ mô”, bạn càng phải soi cái vi mô nhất của ngân hàng: NIM và chất lượng tài sản. Macro chỉ tạo gió. Cánh buồm có rách không là chuyện khác.
Macro play kiểu ngân hàng: nhà ở hồi thì VIB được “kéo tay” lên
Theme của VIB hiện tại không phải turnaround, không phải “câu chuyện mới tinh”. Nó là một “macro play” thẳng thừng: nếu bất động sản nhà ở ấm lên và tín dụng bán lẻ hồi lại, VIB hưởng lợi.
Lý do đơn giản, kiểu lẽ thường Ben Carlson: bạn kiếm tiền tốt hơn khi thị trường của bạn không bị đóng băng. VIB định vị mạnh ở bán lẻ: mua nhà, mua ô tô, vay kinh doanh hộ cá thể và nhóm nhà bán hàng TMĐT. Đặc biệt, VIB được nhắc tới như TOP 1 thị phần cho vay mua ô tô. Trong một thị trường mà người Việt thích “lên đời xe” khi cảm thấy tương lai bớt mờ, lợi thế này giống như đứng đúng ngã tư đông xe nhất, chỉ chờ đèn xanh.
Nhưng macro play ở Việt Nam luôn có một biến số không ghi trong báo cáo: NHNN. Room tín dụng, mặt bằng lãi suất, và cách điều hành ưu tiên ổn định hệ thống sẽ quyết định “đèn xanh” kéo dài bao lâu. Lãi suất hạ thường kích cầu vay, nhưng cũng có thể khiến cuộc đua giá vốn – giá cho vay thêm khốc liệt. Và đó là lúc câu chuyện chuyển sang phần khó chịu hơn.
5.016 tỷ đồng: tăng trưởng có thật, nhưng chất lượng phải tách lớp
VIB lãi trước thuế 5.016 tỷ đồng trong 6 tháng, tăng khoảng 9% YoY. Trong ngành ngân hàng 2024–2025, mức tăng “hai chữ số thấp” như vậy không phải chuyện tệ. Nó nói rằng VIB vẫn chạy được, dù đường xấu.
Nhưng nếu tôi phải chọn một chi tiết để bạn tránh tự ru ngủ: thu nhập lãi thuần 9M/2025 giảm 7,4% YoY. Ngân hàng sống nhờ “mua vốn rẻ – bán vốn đắt”. Khi thu nhập lãi thuần giảm, nghĩa là NIM bị ép hoặc cấu trúc tài sản–nguồn vốn bị lệch theo hướng bất lợi.
Vậy vì sao lợi nhuận vẫn tăng? Một phần câu trả lời nằm ở chỗ VIB có đóng góp từ xử lý nợ xấu/tài sản có vấn đề để bù cho phần lãi và phí chịu áp lực. Đây là điểm mà nhà đầu tư hay bỏ qua vì… nghe không sexy. Nhưng nó rất quan trọng.
Lợi nhuận từ core banking (lãi thuần, phí dịch vụ) giống tiền lương. Lợi nhuận từ xử lý nợ xấu giống bán chiếc xe cũ trong nhà: có tiền, nhưng không bán mãi được. Tôi không nói VIB “không chất”. Tôi chỉ nói: đừng nhầm tiền bán xe là lương tháng.
Điểm mạnh của VIB cũng chính là gót chân Achilles: tập trung bán lẻ giúp phân tán rủi ro theo số lượng khoản vay, nhưng lại nhạy với thu nhập hộ gia đình và hộ kinh doanh. Khi kinh tế hụt hơi, nhóm này bị ảnh hưởng sớm hơn bạn nghĩ.
Cuộc chơi bán lẻ: VIB không đi một mình, và thị phần không giữ bằng lời hứa
Nếu bạn nhìn VIB như một câu chuyện bán lẻ, bạn phải nhìn luôn nhóm đối thủ: TCB, VPB, MBB, TPB, ACB. Đây không phải sân chơi “ai đúng chiến lược sẽ thắng mãi”. Đây là sân chơi “ai chịu đốt biên để lấy khách” trong từng giai đoạn.
VIB có moat thật: hệ sản phẩm bán lẻ, quan hệ đại lý ô tô/đối tác, dữ liệu khách hàng tích lũy. Moat này có độ bền tương đối, vì dữ liệu và quy trình không xây qua một đêm. Nhưng moat của ngân hàng bán lẻ ở Việt Nam giống quán trà đá vỉa hè: hôm nay đông vì chỗ ngồi mát, mai có quán mới dựng mái che đẹp hơn là khách đổi ngay. Cạnh tranh là trạng thái mặc định.
Điểm tôi thấy thị trường thường sai là họ chỉ nhìn “vĩ mô hồi phục” mà quên: ngân hàng bán lẻ có thể tăng trưởng bằng hai cách. Một là tăng trưởng “đúng”: cho vay chất lượng, biên hợp lý. Hai là tăng trưởng “để đẹp”: hạ chuẩn, chạy doanh số, rồi trả giá bằng dự phòng.
Dữ liệu bộ nguồn hiện không cung cấp cập nhật cụ thể về nợ xấu, CAR hay coverage. Vậy nên cách an toàn là tư duy xác suất: khi ngân hàng đẩy mạnh mua nhà, mua ô tô, hộ kinh doanh… thì chu kỳ bất động sản và sức khỏe dòng tiền người vay sẽ quyết định phần “hậu quả chậm”. Đặc biệt nếu phục hồi nhà ở chậm hơn kỳ vọng, nợ xấu thường không đến ngay, mà đến lúc bạn bắt đầu chủ quan.
Về “nội bộ” theo nghĩa ownership/insider/khối ngoại: dữ liệu hiện không có thông tin cập nhật đáng tin về giao dịch nội bộ, mức cô đặc cổ đông hay xu hướng room ngoại. Điều đó không tốt cũng không xấu. Nó chỉ có nghĩa: ta không được phép dùng câu chuyện “ai đó đang âm thầm gom” để làm phần kết luận thay cho phân tích.
Điều đáng theo dõi thay vào đó là thanh khoản và hành vi thị trường: macro play thường hút F0 khi câu chuyện lãi suất–bất động sản nóng lên. Nhưng cũng chính nhóm đó rời đi nhanh khi số liệu NIM hoặc nợ xấu làm họ mất kiên nhẫn.
Kết lại, VIB là một bài kiểm tra rất Việt Nam: bạn tin vào nhịp hồi phục nhà ở và tín dụng, hay bạn tin vào sự thật lạnh lùng của NIM? Nếu lãi suất và pháp lý bất động sản thực sự mở đường, VIB có thể chạy đúng theme của nó. Nếu không, 5.016 tỷ đồng sẽ chỉ là một con số đẹp trong giai đoạn “cố giữ nhịp”, còn câu hỏi khó sẽ quay lại: lợi nhuận đến từ cốt lõi hay từ những khoản không lặp lại?
Điều tôi sẽ theo dõi ở các kỳ tới không phải tin đồn vỉa hè, mà là một thứ nhàm chán: NIM có ngừng xấu đi, và lợi nhuận còn phải dựa bao nhiêu vào xử lý nợ xấu. Vì trong macro play, người thắng không phải người đoán đúng hướng gió. Mà là người biết cánh buồm của mình chịu được gió đến mức nào.