Bạn sở hữu 46% thị phần đường cả nước. Bạn là ông lớn nhất ngành. Nhưng mỗi mùa vụ, bạn vẫn phải đi năn nỉ nông dân bán mía cho mình.
Đó là nghịch lý của SBT suốt nhiều năm qua. Và cũng là lý do họ đang làm điều mà ít doanh nghiệp Việt nào dám nghĩ tới: mở rộng vùng trồng mía sang Úc, Lào, Campuchia.
Nút thắt cổ chai của vua đường
Ngành đường Việt Nam có một vấn đề cố hữu: diện tích trồng mía manh mún, năng suất thấp, nông dân sẵn sàng bỏ mía chuyển sang cây khác khi giá không hấp dẫn. Kết quả là các nhà máy đường luôn trong tình trạng "đói" nguyên liệu.
SBT với 46% thị phần cũng không ngoại lệ. Họ có nhà máy hiện đại, có kênh phân phối rộng khắp, có thương hiệu mạnh. Nhưng tất cả đều vô nghĩa nếu không có đủ mía để ép.
Con số 90.000 ha là câu trả lời của ban lãnh đạo. Đây là mục tiêu vùng nguyên liệu đến năm 2025, tăng 27% so với niên độ 22/23. Điểm khác biệt: phần lớn diện tích mở rộng nằm ở nước ngoài.
Chiến lược "Global Sourcing" có gì đặc biệt?
Tôi từng nghĩ việc trồng mía ở Úc hay Lào chỉ là PR. Nhưng nhìn kỹ hơn, logic kinh doanh khá rõ ràng.
Thứ nhất, đất đai ở Úc và Đông Dương rẻ hơn, diện tích lớn hơn, phù hợp canh tác quy mô công nghiệp. Năng suất mía tại Úc có thể gấp đôi Việt Nam nhờ cơ giới hóa hoàn toàn.
Thứ hai, SBT đang hưởng lợi kép từ chính sách. Trong nước, thuế chống bán phá giá bảo vệ họ khỏi đường nhập khẩu giá rẻ. Ngoài nước, các hiệp định EVFTA, CPTPP, RCEP mở cửa thị trường xuất khẩu với thuế suất 0%.
Nói cách khác, họ có thể nhập mía giá rẻ từ vùng nguyên liệu nước ngoài, chế biến tại Việt Nam, rồi xuất khẩu sang EU hay Nhật với thuế ưu đãi. Đó là arbitrage chính sách ở quy mô xuyên biên giới.
Nhưng tiền đâu để làm tất cả điều này?
Đây là câu hỏi khiến tôi lo ngại nhất.
Mở rộng vùng nguyên liệu nước ngoài đòi hỏi vốn đầu tư khổng lồ: mua đất, xây dựng hạ tầng, vận hành trong nhiều năm trước khi thu hoạch. Các doanh nghiệp đường thường có đòn bẩy tài chính cao, và SBT không phải ngoại lệ.
Kế hoạch lợi nhuận trước thuế niên độ 23/24 là 850 tỷ đồng. Con số này nghe có vẻ ổn, nhưng nếu so với quy mô đầu tư cần thiết cho 90.000 ha, tôi tự hỏi liệu dòng tiền có đủ hay họ sẽ phải vay thêm.
Rủi ro tỷ giá cũng đáng lưu ý. Đầu tư ở Úc nghĩa là chi phí bằng AUD, vay nợ có thể bằng USD. Nếu VND mất giá, gánh nặng lãi vay sẽ tăng lên đáng kể.
Đối thủ đang làm gì?
QNS (Đường Quảng Ngãi) và LSS (Mía đường Lam Sơn) là hai đối thủ chính, nhưng họ đang chơi một trò chơi khác. QNS đa dạng hóa sang sữa đậu nành, LSS tập trung thị trường nội địa.
Không ai trong số họ có tham vọng xây dựng chuỗi cung ứng xuyên biên giới như SBT. Điều này có thể là lợi thế cạnh tranh dài hạn, hoặc là canh bạc đắt đỏ nếu giá đường thế giới đảo chiều.
Giá đường thô (Sugar No.11) đang neo ở mức cao nhờ El Nino ảnh hưởng sản lượng toàn cầu. Nhưng thời tiết thì không ai đoán được. Nếu giá đường giảm 20-30% trong 2 năm tới, biên lợi nhuận của SBT sẽ bị bóp nghẹt đúng lúc họ đang gánh chi phí đầu tư lớn nhất.
Ai đang nắm giữ SBT?
Room khối ngoại còn khoảng 8.8 nghìn tỷ đồng, cho thấy dư địa cho dòng vốn nước ngoài vẫn còn. Thanh khoản trung bình 26.8 tỷ đồng/ngày - đủ để các quỹ nhỏ và nhà đầu tư cá nhân giao dịch thoải mái.
Điều tôi muốn thấy nhưng chưa có dữ liệu rõ ràng: ban lãnh đạo có đang mua vào không? Khi một công ty đặt cược lớn vào chiến lược mới, việc insider bỏ tiền túi ra mua cổ phiếu là tín hiệu mạnh nhất cho thấy họ tin vào những gì mình đang làm.
Điều tôi sẽ theo dõi
Câu chuyện SBT không phải về quý tới hay năm tới. Đây là canh bạc 3-5 năm.
Ba điều cần quan sát: tiến độ mở rộng vùng nguyên liệu tại Úc và Lào có đúng kế hoạch không, số liệu xuất khẩu sang EU và các nước CPTPP có tăng như kỳ vọng không, và quan trọng nhất - giá đường thế giới đi về đâu.
Nếu cả ba yếu tố thuận lợi, SBT có thể trở thành câu chuyện tăng trưởng hiếm hoi trong ngành nông nghiệp Việt Nam. Nếu không, họ sẽ là bài học về việc mở rộng quá nhanh trong ngành hàng hóa chu kỳ.
Vua đường Việt Nam đang đặt cược rằng tương lai nằm ở việc kiểm soát nguồn cung, không chỉ thị phần. Liệu đó là tầm nhìn hay tham vọng quá sức? Câu trả lời nằm ở 90.000 ha đất mía trải dài từ Đồng bằng sông Cửu Long đến Queensland.