Có một kiểu làm ăn mà người Việt hay gọi là "buôn bán lấy công làm lãi" - tức là doanh thu có thể hàng trăm triệu, nhưng cuối ngày bỏ túi được vài triệu đã là mừng. MST đang ở đúng tình cảnh đó, chỉ khác là con số được nhân lên hàng nghìn lần.
15.5% - đó là tỷ lệ hoàn thành kế hoạch lợi nhuận của MST sau 6 tháng đầu năm 2025. Với mục tiêu 68 tỷ đồng cả năm, công ty mới "gom" được 10.6 tỷ. Nếu đây là cuộc đua marathon, MST mới chạy được 6km trong khi đích đến là 42km, và đã hết nửa thời gian.
Doanh thu tăng, lợi nhuận "bốc hơi"
Năm 2024, MST ghi nhận doanh thu 1.274 tỷ đồng, tăng 5.6% so với năm trước. Riêng Q4/2024 còn ấn tượng hơn với mức tăng 33%. Nghe có vẻ tích cực, nhưng đây là lúc nghịch lý xuất hiện: lợi nhuận cả năm chỉ đạt 17 tỷ đồng, giảm 75% so với 2023. Quý 4 - quý có doanh thu cao nhất - lợi nhuận vẫn giảm 71%.
Tôi gọi đây là hội chứng "Revenue up, Profit down" - căn bệnh kinh niên của ngành xây lắp hạ tầng Việt Nam. Biên lợi nhuận gộp của MST chỉ dao động quanh 0.7-1%, nghĩa là cứ 100 đồng doanh thu, công ty chỉ giữ lại được chưa đầy 1 đồng trước khi trừ các chi phí khác.
Với biên mỏng như vậy, chỉ cần giá thép tăng 5%, hoặc tiến độ thanh toán từ chủ đầu tư chậm vài tháng, lợi nhuận có thể "bốc hơi" hoàn toàn. Đây không phải rủi ro lý thuyết - nó đã xảy ra trong năm 2024.
Kế hoạch 2025: Tham vọng hay ảo vọng?
Ban lãnh đạo MST đặt mục tiêu năm 2025: doanh thu 2.119 tỷ đồng (tăng 166%), lợi nhuận 68 tỷ đồng (tăng 398%). Những con số này nghe như một câu chuyện cổ tích - và thực tế 6 tháng đầu năm đang cho thấy đó có thể chỉ là... cổ tích.
Để đạt được mục tiêu, MST cần kiếm thêm 57.4 tỷ đồng lợi nhuận trong 6 tháng cuối năm. Điều này đòi hỏi lợi nhuận H2/2025 phải gấp 5.4 lần H1/2025. Trong ngành xây lắp, nơi mà Q4 thường là mùa cao điểm nghiệm thu, điều này không phải bất khả thi - nhưng cũng xa vời.
Câu hỏi tôi đặt ra: Điều gì sẽ khiến biên lợi nhuận đột ngột cải thiện trong nửa cuối năm? Giá nguyên vật liệu giảm? Chủ đầu tư thanh toán nhanh hơn? Hay đơn giản là ban lãnh đạo đang "vẽ" một bức tranh đẹp để huy động vốn?
Tái cấu trúc: Liều thuốc hay liều độc?
MST vừa hoàn thành đợt phát hành 30 triệu cổ phiếu cho 9 nhà đầu tư trong nước, thu về khoảng 300 tỷ đồng. Vốn điều lệ vượt mốc 1.100 tỷ đồng. Mục đích: tái cơ cấu tài chính và cải thiện dòng tiền.
Đây là con dao hai lưỡi. Một mặt, dòng tiền mới sẽ giúp MST giảm áp lực lãi vay và có thêm nguồn lực để đấu thầu các dự án lớn. Mặt khác, cổ đông hiện hữu bị pha loãng đáng kể. Nếu lợi nhuận không tăng tương ứng, EPS sẽ tiếp tục bị bào mòn.
Điều đáng lo ngại hơn: công ty còn có kế hoạch vay thêm 400 tỷ đồng từ ngân hàng. Với một doanh nghiệp có biên lợi nhuận chỉ 1%, việc gánh thêm chi phí lãi vay là một canh bạc lớn. Lãi suất tăng 1% có thể "ăn" hết lợi nhuận cả năm.
Ngành xây lắp: Cuộc đua xuống đáy
MST không đơn độc trong tình cảnh này. Ngành xây lắp hạ tầng giao thông Việt Nam đang trong cuộc đua "race to the bottom" - các nhà thầu cạnh tranh bằng cách hạ giá thầu, chấp nhận biên lợi nhuận ngày càng mỏng để giành hợp đồng.
Đầu tư công vẫn là động lực chính của ngành, với hàng loạt dự án cao tốc, sân bay, cảng biển được triển khai. Nhưng khối lượng công việc lớn không đồng nghĩa với lợi nhuận cao. Ngược lại, áp lực tiến độ và cạnh tranh gay gắt khiến các nhà thầu phải "cắn răng" chịu lỗ ở một số gói thầu để giữ mối quan hệ với chủ đầu tư.
Trong bối cảnh đó, MST cần một lợi thế cạnh tranh rõ ràng để thoát khỏi vòng xoáy biên mỏng. Nhưng tôi chưa thấy điều đó. Công ty không có công nghệ độc quyền, không có vị thế thị trường áp đảo, và không có mối quan hệ đặc biệt nào với các chủ đầu tư lớn.
Điều tôi sẽ theo dõi
Nếu MST muốn chứng minh câu chuyện tái cấu trúc là thật, có ba tín hiệu cần xuất hiện trong Q3/2025:
Thứ nhất, biên lợi nhuận gộp phải cải thiện lên trên 5%. Với mức 1% hiện tại, công ty đang "làm thuê" cho nhà cung cấp vật liệu và ngân hàng.
Thứ hai, dòng tiền từ hoạt động kinh doanh phải dương. Doanh thu tăng mà tiền không về là dấu hiệu của việc "bán chịu" - rủi ro lớn trong ngành xây lắp.
Thứ ba, ban lãnh đạo có mua cổ phiếu không? Họ vừa huy động 300 tỷ từ nhà đầu tư bên ngoài, nhưng chính họ có bỏ tiền túi ra không? Đó là câu hỏi về niềm tin.
Tôi không biết MST sẽ đi về đâu trong 12 tháng tới. Nhưng tôi biết một điều: trong ngành xây lắp, những công ty sống sót không phải là những công ty có doanh thu lớn nhất, mà là những công ty biết nói "không" với những hợp đồng biên mỏng. MST có đủ kỷ luật để làm điều đó không?